زبان بی‌زبان: تحلیلی بر طرح رفع انحصار از آموزش زبان انگلیسی

زبان بی‌زبان: تحلیلی بر طرح رفع انحصار از آموزش زبان انگلیسی

” حیات دهکده جهانی امروز بدون یک زبان میانجی (لینگوا فرانکا) غیرممکن است. چه ما دوست داسته باشیم و چه خوشمان نیاید قرعه به نام زبان انگلیسی زده شده است. نیازی هم احساس نمی شود که ما درباره اهمیت یادگیری زبان‌های علمی مانند انگلیسی دلیل بیاوریم خود افکار عمومی به طور عملی درک می کنند و قانع شده‌اند که یادگبری زبانی مانند انگلیسی برای توسعه و پیشرفت و عقب نماندن از قافله تمدن چه اهمیت بالایی در جهان امروز دارد “

گروه گزارش/

طرح اخیر نمایندگان مجلس شورای اسلامی در ارائه طرح یک فوریتی با عنوان «رفع انحصار از زبان انگلیسی در نظام آموزش همگانی کشور»  موجب تحیر و تعجب کارشناسان و نیز فرهنگیان شده است .بر اساس این طرح قرار است آموزش تمامی زبان‌های انگلیسی و غیر انگلیسی اختیاری و از محیط مدرسه خارج و به آموزشگاه‌های آزاد سپرده شود. هزینه آموزش نیز بر عهده دانش‌آموزان خواهد بود.

 پایگاه خبری تحلیلی اخبار شرق ایران ، اگر همین روزها در صحن مجلس یعنی همان جا که هر از چندی پرچم خصم با فندک طلایی یکی از وکلای دوآتشه و پرحرارت آتش زده می شود، یا با آن بانوی فرنگی سلفی گرفته می‌شود یا تطاهرات داخل مجلسی برپا می شود رگ انقلابی‌گری نماینده‌ای مبرز و مبارز که کارت رنگی در جیب سمت راست خود دارد و تمام وجودش در چیزی به نام صدا خلاصه شده است بجنبد و فریاد برآورد: «برداران و خواهران! چه نشسته اید؟ آیا رواست که در ایالت اسلامی زبان ممالکی که با ما سر دشمنی دیرینه دارند و ما را به خاک سیاه نشانده‌اند را یاد بگیریم و سرمایه خود را در این راه هدر دهیم و در مدارس به آقازاده‌هایمان زبان خصم یاد بدهیم؟» و آیا نمایندگان دیگر در برابر این منطق و استدلال محکم و دندان شکن و در مقابل این شور انقلابی و خودجوش که مدام سرریز می شود تاب و توان مقاومت خواهند داشت؟ بی‌شک یاران و همراهان این وکیل دلسوز در برابر این منطق سر تعظیم فرود خواهند آورد و فریادهای احسنت و «صحیح است» آنها گوش فلک را کر خواهد کرد و به رفع انحصار دست خواهند یازید.

تحلیلی بر طرح رفع انحصار از آموزش زبان انگلیسی

به احتمال زیاد تا الان باید حدس زده باشید که بحث بر سر داستان آموزش زبان انگلیسی است: اوایل آوردن نام واقعی و درستش مقدور نبود یعنی هوا برای نام بردن اسمش و نشان دادن تصویرش پس بود و مساعد نبود برای همین به آن «زبان اجنبی» می گفتند. مدتی که گذشت و اندکی به خود آمدیم و عقل دوراندیش را آزمودیم اسم آن را به «زبان بیگانه» تغییر دادیم. بعدها برای همرنگ شدن با جماعت و آبروداری و خالی نماندن عریضه و برای اینکه بیشتر از اینی که هست از قافله علم و تمدن عقب نمانیم به آن «زبان خارجی» گفتیم. تازه اسم و تلفظ درست این طفل نوپا را یاد گرفته بودیم و با هیجان و خوشحالی به آن می‌گفتیم «زبان انگلیسی» و تازه نم‌نم می‌رفت تا جایگاه واقعی خودش را پیدا کند که ورق برگشت و آمدیم سر خط شروع و بازی نامگذاری و محدویت‌ها از نو! گروهی هم پیدا شدند و به آن «زبان اجنه» و «زبان جهل و کلک» نام دادند. اما اخیرا گروهی متخصص در علوم مکتسبه آموزش زبان در مجلس پیدا شده‌اند که ماموریتشان رفع انحصار از این زبان بی زبان است. و می خواهند به زعم خود آموزش این زبان را در آموزش و پرورش سروسامانی دهند و مواظب هستند که فقط ابرویش را درست کنند.

تحلیلی بر طرح رفع انحصار از آموزش زبان انگلیسی

تحلیل
طرح رفع انحصار از زبان انگلیسی در آموزش و پرورش اخیرا توسط عده‌ای از نمایندگان خانه ملت به امضا رسیده است. اگر چه این طرح حتی در عنوان شتاب‌زده و خام به نظر می‌رسد اما با توجه به دلایل زیر مسبوق به سابقه بوده و با برنامه ریزی قبلی و هماهنگی با گروه‌های قدرت استارت زده شده است. همچنین پشت این طرح به دلایل زیر انگیزه‌های سیاسی و ایدئولوژیکی نهفته است.

  •  در تیرماه سال گذشته دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش ایران تدریس زبان انگلیسی در مدارس ابتدایی اعم از دولتی و غیردولتی در ساعات رسمی و غیررسمی را ممنوع اعلام کرد. مهدی نوید ادهم دریافت شهریه از والدین دانش آموزان برای تشکیل کلاس زبان انگلیسی را «تخلف» دانست و گفت: «برنامه آموزش و پرورش در دوره ابتدایی تقویت زبان فارسی و فرهنگ ایرانی اسلامی دانش آموزان است و آموزش زبان‌های خارجی در دوره ابتدایی به هیچ عنوان توصیه نشده است و آموزش این زبان از دوره اول دبیرستان قابل اجراست.»
  •    محمد بطحایی وزیر وقت آموزش و پرورش در سفر به مسکو از تدریس زبان روسی در مدارس سخن گفت. ناگفته پیداست که جناح قدرتمند و نیز عوامل آنها در آموزش و پروش همواره نگاهی توام با بدبینی و گرایش منفی به آموزش انگلیسی داشته‌اند و سعی کرده‌اند که آن را محدود کنند.
  •  عوض شدن پی در پی وزرای آموزش و پرورش به دلایلی که هنوز برای عموم روشن نشده است و انتصابات معنی‌دار در ماه های اخیر در آموزش و پرورش.
  •   نگاه ایدئولوژیک‌ تر وزیر جدید آموزش و پرورش و اظهارات او در جلسه هیات دولت مبنی بر اینکه اگر دانش آموزان اظهار کنند که پیروان ادیان دیگری بجز ادیان رسمی کشور هستند و این اقدام آنها به نوعی تبلیغ محسوب شود، تحصیل آنها در مدارس ممنوع است. این اظهارات حاجی‌میرزایی به معنی ممنوعیت تحصیل پیروان دیگر در مدارس تلقی شد. همجنین اعلام سال تحصیلی جدید به عنوان سال نماز و ابلاغ دو بخشنامه با امصای وزیر به مدارس برای برگزاری نماز و تاکید موکد بر رعایت مسایل مربوط به آن.
  •  در ۱۴ اریبهیست ۱۳۹۵ رهبر انقلاب در دیدار جمعی از معلمان تاکید کردند: «من همین‌جا این حرفی را که گاهی هم گفته‌ام به مسئولین آموزش‌ و پرورش تکرار می کنم‌؛ شاید به مسئولین محترم فعلی نگفته باشم امّا قبلها مکرّر گفته‌ام؛ این اصرار بر ترویج زبان انگلیسی در کشور ما یک کار ناسالم است. بله، زبان خارجی را باید بلد بود امّا زبان خارجی که فقط انگلیسی نیست، زبان علم که فقط انگلیسی نیست. چرا زبانهای دیگر را در مدارس به‌عنوان درس زبان معیّن نمی کنند؟ چه اصراری است؟ این میراث دوران طاغوت است، این میراث دوران پهلوی است. مثلاً زبان اسپانیولی؛ امروز کسانی که به زبان اسپانیولی حرف می زنند کمتر از کسانی نیستند که به زبان انگلیسی حرف می زنند؛ در کشورهای مختلف، در آمریکای لاتین یا در آفریقا کسان زیادی هستند. مثلاً می گویم؛ بنده حالا مروّج زبان اسپانیا نیستم که بخواهم برای آنها کار بکنم، امّا مثال دارم می زنم. چرا زبان فرانسه یا زبان آلمانی تعلیم داده نمی شود؟ زبانهای کشورهای پیشرفته‌ی شرقی هم زبان بیگانه است، اینها هم زبان علم است.»
  •  به دنبال فرمایشات رهبر معظم انقلاب، آبت‌الله علم الهدی، امام جمه مشهد در حلسه هفتگی خود با انتقاد از سخنان حسن روحانی درباره لزوم آموزش زبان انگلیسی به عنوان زبان علم گفت: «زبان انگلیسی نه تنها زبان علم نیست، بلکه زبان جهل است»
  •   چند روز بعد سردار نقدی نیز با انتقاد شدید از سحنان رییس جمهور درباره لزوم و ترویج آموزش زبان انگلیسی گفت: «امروز که تیغ انگلیس کند شده و دیگر نمی تواند ملتها را مجبور به تکلم به زبان خود کند با راه اندازی موسسات فراوان و به کار گیری مزدوران خود در کشورها تلاش می کند با القای اینکه ناقص و ناتوان  انگلیسی زبان علم است همه را مجبور به یاد گیری و استفاده از زبان خود کند و از این طریق فرهنگ و سبک زندگی فاسد و بی مایه خود را به ملتها تحمیل نماید.»
  •   در فصل هفتم سند تحول بنیادین آموزش و پرورش در راهکار ۵-۱ آمده است: «ارائه آموزش زبان خارجی در چارچوب بخش انتخابی (نیمه تجویزی) برنامه درسی، با رعایت اصل تثبیت و تقویت هویت اسلامی-ایرانی» می توان تقاسیر و کاربرد دلخواه خود را از این بند کرد. شاید بتوان در توجیه طرح ارائه شده به این راهکار هم استناد کرد. از طرفی کتاب های درسی جدید التالیف زبان انگلیسی از هر نوع عناصر غربی خالی شده و متن ها و درس ها خنثی و یا در راستای ترویج فرهنگ ایرانی-اسلامی است. برای مثال آیاتی از قرآن را با ترجمه انگلیسی در هر درس کتاب درسی انگلیسی می توان یافت. همچنین وضع معادل‌های نامانوس و بعضا خنده‌دار در علوم پایه مانند زیست‌شناسی، فیزیک و شیمی را می‌توان در این راستا قلمداد کرد در حالی که برگزاری کلاس های محتوا-محور (مثلا تدریس فیزیک به انگلیسی یا یک زبان خارجی دیگر) و آموزش علوم پزشکی و پایه به زبان انگلیسی حتی در آموزش و پرورش در برهه حاضر ضروری به نظر می‌رسد.
  • مضافا گروه کوچکی از استادان و محققان ایرانی در دانشگاهها ها و مراکز عالی روی «تئوری توطئه» و «هژمونی زبان انگلیسی» کار می‌کنند. آنها انگلیسی را ابزار جدید استعمار و «اسب تروای» غرب می‌دانند که از طریق این زبان فرهنگ و تسلط خود را بر دیگر کشورها تحمیل می‌کنند. این گروه معتقدند که زبان انگلیسی را می توان با حذف و منها کردن عناصر فرهنگی از آن یاد گرفت. عده‌ای با رد این نظریه و با توهم‌آمیز و خیالی خواندن این برداشت و تئوری این گروه را منتسب و متصل به حلقه های قدرت می‌دانند. آنها معتقدند که آنها با منابع قدرت و نظام سروسری دارند.
  •  سکوت وزیر جدیدالانتخاب آموزس و پرورش در برابر این طرح و مواضع او در قبال سند ۲۰۳۰ گویای این موضوع است که او چراغ سبز به این طرح نشان داده است. .

با دلایلی که ذکرش رفت و با کنار هم قرار دادن تکه‌های این پازل می‌توان به تصویر روشنی از این طرح رسید و حدس زد این طرح از کجا و کدامین چشمه آب می‌خورد.

تحلیلی بر طرح رفع انحصار از آموزش زبان انگلیسی

ختم کلام اینکه حیات دهکده جهانی امروز بدون یک زبان میانجی (لینگوا فرانکا) غیرممکن است. چه ما دوست داسته باشیم و چه خوشمان نیاید قرعه به نام زبان انگلیسی زده شده است. نیازی هم احساس نمی شود که ما درباره اهمیت یادگیری زبان‌های علمی مانند انگلیسی دلیل بیاوریم خود افکار عمومی به طور عملی درک می کنند و قانع شده‌اند که یادگبری زبانی مانند انگلیسی برای توسعه و پیشرفت و عقب نماندن از قافله تمدن چه اهمیت بالایی در جهان امروز دارد. البته خود نمایندگان هم به خوبی به این نکته آگاهی دارند مخصوصا آنهایی که خانواده‌شان آنور آب‌ها روزگار به سختی می‌گذرانند. اما انگیزه‌های سیاسی، بهانه های ایدئوژیکی و ادامه حیاتشات برای آنها مهم‌تر از واقعیات و منافع کشور است. آنها بهتر می‌دانند که باید وزیر کشور بتواند در یک مجمع بین‌المللی به انگلیسی سلیس صحبت کند و یک مقام دولتی برای ادای یک جمله کوتاه انگلیسی مانند شاگرد تنبل بهانه نیاورد تا مضجکه خاص و عام نگردد.  

تحلیلی بر طرح رفع انحصار از آموزش زبان انگلیسی

علیرضا طالب‌زاده